Türk Kültüründe Sarı Rengi

Çeşitli ülkelerin simgeciliğinde, sarı rengi, güneşe ait ışık ve altın sarısı rengini ifade eder. Bu bağlamda; akıl, zihin, idrak, sezgi gibi anlamlar taşır. Bunun aksine, koyu sarı rengi ise; kıskançlık, açgözlü davranmak, vefasızlık, ihanet, inançsızlık (imansızlık) ve ağzı sıkılık (ketumluk) gibi anlamları simgelemektedir. Sarı ya da “sarı ve siyah” bayraklar, ayrılığın (karantinanın) göstergesidir.

Sanskritçe “arzu doyurucu mücevher” anlamına gelen “Devanagari”den (देवनागरी) türeyen Çintamani, Osmanlılar ile ilişkili en ayırt edici motiflerden birisidir. Üç küre, üçgen örneği halinde düzenlenmekte olup; motif, Türk halkı arasında, kötülük savuşturma simgesi olarak görülmektedir. Kırmızı ipek zemine koyu sarı ipek iplik ile süslenmiş. Çin ve Japon sanatında Buda’nın simgesi olarak kullanılan “çintamani”den, Osmanlı süslemesinde, bu işlevi dışında, geniş ölçüde yararlanılmıştır. Özellikle kumaşlarda ve çinilerde rastlanmaktadır.

Büyük Hun Devletinde; kara, sarı, beyaz veya kızıl renkler, oldukça önemliydi. Söz konusu renkler ise, eski Türk ve Çin inanışındaki yer, ağaç, su, ateş, gök ve bunun gibi 8 unsurun simgelenmesi için kullanılmıştır.

Türklerde, at kullanımına dair renk simgeciliğinin işlendiği anlatımlara, Hun Hakanı Motun’un batıya, beyaz; doğuya, mavi (kır); kuzeye, kara; güneye de kırmızı atlarla saldırıya geçmesi örnek verilebilir. Merkez ise, sarı renkle temsil edilmiştir. Türklerde sarı renk, merkezin (yön) rengi olarak kabul edilir. Toprağın yani oturulan yerin simgesidir. Altın (sarısı) rengi de, bu renkle ilişkilidir. Egemenlik simgeciliğinde geçerli olan pek çok şey gibi, sarı renk, dinsel anlamda da egemenliği ve gücü simgeler. Buna en güzel örnek, XIII. yüzyılda Anadolu alp-erenlerinden önemli bir din adamının “Sarı Saltuk” adını taşımasıdır.

Çin medeniyetinde sarı renk, kutsallık simgesi olmuş ve imparatorlar, sarı renkte elbiseler giymiştir. Türklerin destanlarında, Çin medeniyeti, her zaman, düşman ve mücadele edilen bir unsur olduğundan, (Çinlilerde önemli bir renk olan) sarı rengi; Türklerde, alegorik olarak, kötülük, felaket ve hastalığı temsil etmiştir. Sarı ejderha, Türk masallarında, kuşku ve kötü duygular uyandıran bir motif olmasının yanında, hastalık simgesidir. Bunun birlikte, sarı rengi, yer unsurunu ifade ettiği için, ateşin, albastının, hastalığın rengi olmuştur. Türk kültür çevresinde biri kara, öteki sarı olmak üzere iki tür albastıya inanılıyordu. “Betin benzin sarardı” deyimi, bundan ileri gelmektedir. Aslında, sarı renk, Türklerde, olumsuz anlamlarıyla öne çıkmıştır.

Cengiz Han ile birlikte, sarı rengi, devlet simgesi halini almıştır. Birçok sarı tonu yanında kullanılan Türk Sarısı, altın sarısı rengidir. Altın bilindiği gibi, gücün ve kudretin, egemenlik ve zenginliğin simgesidir. Yine bu anlayışa uygun şekilde, tarihteki güçlü hükümdarların tamamı, altın tahtla birlikte tasvir edilmişlerdir. Bunun yanında, (altın sarısı) “Altın Yış” (Altın Orman) ya da ‘altın yapraklı kayın ağacı’ tasvirlerinde olduğu gibi, ağaç ve orman kültleriyle (inanç) da bağlantılıdır. Diğer yandan, beyaz ve kırmızı ile de ilişkili olduğundan, ateş, güneş, ışık kültleriyle de bağlantılıdır.

Anadolu’daki Türkmen ve Yörük aşiretlerinin halılarında, sarı rengi, nazarı simgelemektedir.

O yılki ürününün daha bereketli olmasını arzulayan ya da gurbette sevdiği biri olduğundan, ayrılığının üzüntüsünü yansıtmak isteyen kadın, dokuduğu kilimlerde, sarı renk ile, bunu tasvir eder.

Eski Yugoslavya’daki Türk gruplarında, Hıristiyan Gagavuz ve Çuvaş Türklerinde ve Doğu Avrupa’daki Türk topluluklarında, geleneksel olarak, nevruzdan bir gece önce, çocuklara, sarı kurdele takılmaktadır. Bu bağlamda, hastalığı simgeleyen sarı renkli kurdele atılmakta ve yerine, sağlığı simgeleyen kırmızı renkli kurdele takılarak, yeni yıla girilmektedir.

Kaynaklar:
  1. Çoruhlu, Y., Türk Mitolojisinin Ana Hatları, s.215, 2010
  2. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/1146/13441.pdf
  3. http://edergi.sdu.edu.tr/index.php/tsad/article/viewFile/2118/2110
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR. 
Reklamlar

One thought on “Türk Kültüründe Sarı Rengi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s