"Oz Büyücüsü" Kitabındaki ve Filmindeki Siyasal Simgecilik

 L. Frank Baum’un yazdığı ve W. W. Denslow’un resimlendirdiği, ilk basılan (1900, ABD) “Oz Büyücüsü” kitabının kapağı

Neredeyse, herkes, Dorothy ile Oz Büyücüsü’nün hikayesini duymuş ya da görmüştür. Yıllar geçtikçe, Oz Büyücüsü, erginler ve çocuklar arasında, farksızca, klasik bir film halini aldı. Eğer filmi izlemediyseniz ya da kitabı okumadıysanız, en azından, şu “artık, Kansas’ta olduğumuzu sanmıyorum” cümlesinden ya da Dorothy’nin köpeği Toto’dan haberdar olduğunuza eminim. Hikaye, Kansas’taki çiftliğinden kaldırılıp, daha önce gördüklerine hiç benzemeyen başka bir diyara kaçırılan genç bir kıza aittir. Mançkin Diyarı’nda, evinin yıkılması sonucu, Kötü Cadı’nın ölmesinden sonra, Mançkinler, onu, diyarlarında, memnuniyetle karşılarlar ve daha sonra, iyi cadı Glinda, kendisine , evine nasıl döneceğini öğrenmesi için, Oz Büyücüsü ile konuşmak üzere, sarı tuğlalı yolu takip etmesi gerektiğini söyler. Yol boyunca, hepsi, büyük büyücünün kendisi hakkında bir şeyler sormak isteyen yeni arkadaşlarla tanışır. Ancak, Zümrüt Şehir’deki büyücüye sonunda ulaştığında, onun, sadece bir düzenbaz olduğunu fark ettiler ve aradıkları şeyi, tamamen, kendileri buldular. 

Bu klasik kitaptan ya da filmden gördükleriniz ya da duyduklarınız ne olursa olsun, pek çok insan, Oz Büyücüsü’nün, 1800’lerin sonlarındaki birçok siyasal konuya değindiğinden şüphe edildiğini bilmemektedir. ABD’deki tarih ile kitap arasında benzerlik olduğu söylentisi, 1960’larda, bir tarih öğretmeni ile başlamıştır. Henry Littlefield, filmi, derslerinin parçası olarak kullandı ve öğrencilerinin, film ile gerçek yaşam arasındaki benzerlikleri bulmasına yardımcı etmelerini sağladı. 1964’te, bu benzerlikler, “American Quarterly” akademik dergisinde yayınlandı ve böylece, konu, yıllarca tartışıldı.      
Söylentilerden herhangi biri, doğru olsun ya da olmasın, hiç kimse, onun kesinliğinden emin değildir, ancak burada, Oz Büyücüsü’nde var olduğu ileri sürülen simgelerin bazıları bulunmaktadır. 
Simgecilik
Dorothy: Dorothy’nin, Amerikan halkını ve değerlerini simgelediği düşünülmektedir. Kendisinin, azimli, becerikli ve sadık olduğunu kanıtlamaktadır. Diğer bir söylenti ise, onun, Theodore Roosvelt’i simgelediğidir. Bazı insanlar, isimlerdeki benzerliklerden dolayı, bu teoriye, diğerinden daha fazla inanmaktadır [ Düşünün: Dor-o-thy (Dor-o-ti) ve The-o-dore (Te-o-dor)].

1904 yılında çekilen ABD Başkanı Theodore Roosevelt’in fotoğrafı.
Toto: Küçük ancak görünüşte fark edilmemiş olan, Toto, büyücüye, kendisinin düzenbaz olduğunu ifşa eden karakterdir. Onun, orta derecedeki ABD insanının başka bir temsili olduğu düşünülmektedir.

Oz Büyücüsü kitabında, W.W. Denslow’un çizdiği Dorothy ile köpeği Toto’nun resmi

Henry Amca: 1800’lerin sonlarında, önde gelen bir tarım dergisinin yayımcısı olan, ünlü bir çiftçi vardı. İsmi, Henry Cantwell Wallace idi ve herkes, onu “Henry Amca” olarak çağırıyordu. 

W. W. Denslow’un çizdiği Em Teyze, Henry Amca ve Dorothy ile köpeği Toto’nun resmi.
Kasırga: Kasırganın, siyasal karışıklığı ya da serbest gümüş sikke basım hareketini simgelediği düşünülmektedir. Bu hikayenin yazıldığı dönem zarfında, çiftçiler, federal deflasyondan (para kısıtlaması) muzdariptiler; ürünlerine karşılık, daha az para almalarına karşın, borçları yükseliyordu. Doların değerinin, sabit bir oranda, hem gümüş hem de altın içermesini istiyorlardı. Bazı siyasetçiler, bu hareketi desteklemesine rağmen, diğerleri, ona karşı çıkıyordu. 

NASA’nın Aqua uydusunun, 8 Mart 2005’te çektiği, 5. kategorinin hemen altındaki İngrid Kasırgası.

Mançkinler: Mançkinler, ortak halkı temsil eden küçük insanlar idi. Onlar, ABD’nin sıradan vatandaşlarıydı. Ve aynı zamanda, “Lolipop Meslek”in (Lollipop Guild) de, çocuk işçiliğini simgelediği söylenmektedir.  
1900 yılında, L. Frank Baum tarafından yayınlanan, çocuk kitabı “Oz Büyücüsü”nün ilk baskısında, W.W. Denslow’un çizimiyle, Oz Diyarı’nın doğu bölgesinin sakinleri olan, Mançkinler.

Gümüş Ayakkabılar: Kitapta, Dorothy’nin ayaklarında görünen ayakkabılar, yakut rengi olmaktan ziyade, gümüştürler. Gümüş, para hakkındaki siyasal konularla ilgilidir. Çiftçiler, doların değerinin, belirli bir oranda, hem gümüş hem de altın karşılığının olmasını istiyorlardı. Ayrıca, bazıları, gümüş ayakkabıların, oy verme gücünü simgelediğini düşünmektedirler. 

ABD, Nevada eyaleti, Las Vegas şehri,The Neon Museum’da (Neon Lambası Müzesi) yer alan, – bir köşeye çekilmiş olan – Slipper kumarhanesinin “gümüş ayakkabı” temalı elektrikli reklamı. 


 
Sarı Tuğlalı Yol: Bu, altın külçesi gibi, altın standardını simgelemektedir. Altının yolu, iktidara çıkmaktadır. 


“Oz Büyücüsü” kitabında bahsedilen sarı tuğlalı yol. (Fotoğrafın kaynağı: http://wac.450f.edgecastcdn.net/80450F/screencrush.com/files/2013/03/red.jpghttp://wac.450f.edgecastcdn.net/80450F/screencrush.com/files/2013/03/red.jpg


Oz: Altın ölçüsü “ons”un kısaltılmış halidir ve bunu, sabit bir altın ve gümüş oranı için bir araya toplanan insanlar, sıcak bir siyasal bir mesele haline getirmiştir.

Engelhard Corporation’ın ürettiği, % 99,99 saflıkta, 2 oz (yaklaşık, 59,15 g) ağırlığındaki bir dökme altın külçesi.



Teneke Adam (Tin Woodman): Teneke Adam’ın daha belirgin bir anlamı vardır. O, çoğunlukla, insanlıktan çıkarılmış sanayi işçilerini temsil ediyordu. İşe yaramayacak biçimde, paslanmaya terk edilmişti ve bu da, ulus çapındaki ekonomik çöküntüden dolayı, iş yerlerinin kapanmaya başladığı zaman, pek çok fabrika işçisinin hissettiği duyguydu. İşlerini kaybettikten sonra, kendilerini çaresiz hissettiler. 

Teneke Adam. Fred R. Hamlin’in The Wizard of Oz’un (Oz Büyücüsü) müzikalinin posteri. Poster baskı, taş basması resim, renkli, 105 x 70 cm. “The U.S. Lithograph Co., Russell-Morgan Print, Cincinnati & New York.” tarafından yaratıldı. Bacağındaki imzada, “Spider Rathburn’a göre, artık, yağlıyım – tamam. Dave Montgomery, Fred Stone ile. 14 Ocak 1936.”, diye yazmaktadır (David C. Montgomery, Teneke Adam’ı; Fred Stone ise, Bostan Korkuluğu’nu oynuyordu.). Armağan; Maxine Williams; 1973. No: 7007. 2000 yılında ABD Kongre Kütüphanesi tarafından yapılan, “Oz Büyücüsü: Bir Amerikan Masalı” sergisinde sergilendi. 

Bostan Korkuluğu: Bostan korkuluğunun, batı çitçilerini simgelediğine inanılmaktadır. Beyninin olmamasından şikayetçi olduğu halde, sonunda, 4 gezginin en akıllı sorun çözücüsü olmuştur.

Korkak Aslan: Serbest gümüş sikke basım hareketini destekleyen 1800’lerin sonundaki William Jennings Bryan adlı siyasetçiydi. Korkak Aslan’ın, gürültülü bir kükremesi olan ancak hiçbir lokması ya da hiçbir gücü olmayan Bryan’ı temsil ettiği söylenmektedir.

Doğu’nun ve Batı’nın Kötü Cadısı: Batı’nın Kötü Cadısı, serbest gümüş sikke basımı hareketi sırasında, William Jennings Bryan’a karşı adaylığını koyan ve kazanan William McKinley olduğu halde, Doğu’nun Kötü Cadısı, doğu iş çevresidir.

Kuzey’in ve Güney’in İyi Cadısı: Güney’in İyi Cadısı’nın, güneyin çiftçilerini simgelediğine inanıldığı halde, Kuzey’in İyi Cadısı’nın, kuzeyin işçilerini temsil ettiğine inanılmaktadır. Bu, doğunun kötü sanayicilerine ve batının demiryolu erklerine zıtlık oluşturur.

Uçan Maymunlar: Uçan Maymunlar, siyasetçilerle alay etmek için, siyasal çizgi filmlerde kullanılmıştır. Durumun böyle olabilmesine rağmen, uçan maymunların, Kızılderilileri simgelediği de sanılmaktadır. Dorothy ve çete, tesadüfen karşılaştığında, ona, ” Eskiden, biz, özgür bir halk idik ve ormanda mutlu bir şekilde yaşıyorduk, ağaçtan ağaca atlıyorduk, meyva ve sert kabuklu yemişler yiyorduk ve herhangi bir sahibe bildirmeden, tam o anda, istediğimiz şeyleri yapıyorduk. Bahsettiğim şeyler, Oz, bu ülkeye hükmetmek için, bulutlardan çıkmadan seneler öncesine aitti.”, denmiştir. Bu, doğu Amerikalıların bulundukları yere göç ettirilmeleri nedeniyle, topraklarından kovulan Kızılderililerle iyi biçimde bağlantı kurulduğu izlenimini vermektedir.

Zümrüt Şehir ve Zümrüt Saray: Eğer Zümrüt Şehir, sanıldığı kadarıyla, Washington D.C.’yi simgeliyorsa, Zümrüt Saray, Beyaz Saray’ı resmetmektedir.

Büyücü: Oz Büyücüsü’nün, Cumhuriyetçi Parti Ulusal Komitesi’nin başkanı Mark Hanna ya da ABD başkanı William McKinley olduğu sanılmaktadır. Özgün hikayesinde, Dorothy, Bostan Korkuluğu ve Teneke Adam karakterleri, Büyücü’yü, başka türlü görmüştür. Bu, siyasetçilerin, farklı insanlara farklı yüzlerini göstererek amaçlarına ulaştıklarını (sinizm) göstermektedir.

Kaynak: http://voices.yahoo.com/political-symbolism-the-wizard-oz-book-movie-561662.html

Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu

HER HAKKI MAHFUZDUR. 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s