Turkuaz Simgeciliği

Yazar: Fara Braid

Şekil.1: “Turkuazlı Som Gümüş, Zuni el yapımı broşu”, 2 inç (5,08 cm) genişliğinde, yapımcısı CJ imzalı.

Afganistan’dan Zuni Pueblo nüfus sayım yerine kadar, dünya üzerindeki insanlar, asırlardır uğur taşı olarak turkuaza büyük saygı duymaktadırlar. Yaz gökyüzü veya ardıç kuşu yumurtası kadar mavi olan bu yumuşak taş, pek çok gizemli çağrışıma ilham vermiştir. Eski İranlıların şöyle bir öz deyişi vardır: kötülüğü kaçırmak ve bahta ulaşmak için, Yeni Ay’ın yansımasının, bir arkadaşın, Kuran örneğinin ya da turkuazın yüzünde görülmesi gerekir.

Korunma Taşı olarak Turkuaz

Turkuaz simgeciliğinin ve iliminin büyük kısmı, tehlikenin kehanetinde bulunulmasını kapsar. Bazıları, turkuaz taşlarının, sahiplerini, sözde bakır taşında olduğu gibi kırılarak sahiplerini uyardıklarına inanırlar. Renk değişimleri ise, muhtemelen, yaklaşan hastalığı haber vermektedirler. Bir hikayede, bir adam, kemiğini kırdığına inanıyormuş. Sonra, turkuazının, duyduğu çatlama sesini yaptığını keşfetmiş. Kendisinin yerine, kırılmaya o katlanmış. Ayrıca, bakır taşı gibi, turkuaz, söylendiğine göre, özellikle at sırtından yaşanan düşmelerden de koruyabilmektedir.

Atın dizginine bu değerli taşın iliştirilmesi de hayvanı koruyabilir. Turkuazın “at muskası” olarak kullanımı, eski bir sihirsel uygulama gibi görünmektedir.

Şekil.2: Brezilyalı kuyumcu Mauro Cateb’in tasarladığı “”Turkuazlı Gümüş Yüzükler”.

Aztek Turkuaz Simgeciliği

Resim.3: İspanyol fatih Pedro de Alvarado

İspanyol fatih ve tarihçi Bernal Diaz del Castillo’ya göre, Meksikalı Aztekler, ( muhtemelen “yerin kalbi” anlamında olan) ‘çalçivit’e (chalchihuitl) ya da turkuaza, İspanyolların altına ve zümrüde verdiklerinden daha fazla değer veriyorlardı. Bir söylenti, İspanyol fatih Pedro de Alvarado ile Aztek imparatoru Montezuma’nın nasıl kumar oynadıklarını anlatmaktadır. Alvarado, oyunu kazandığında altın alırken, kaybettiğinde ise turkuaz ödemiştir.

Resim.4: Keith Henderson’un ‘Ketsalkoat’a buhur sunan Montezuma’ resmi

Aztekler, tanrı Quetzalcoatl’ın (Ketsalkoat) kendilerine turkuaz kesimi ve cilalama sanatını öğrettiğini söylüyorlardı. Şefleri, rütbe işareti olarak turkuaz boncuk gerdanlıkları takıyorlardı. Aztek nehir, göl, akarsu ve diğer tatlı sular tanrıçası Matlalkueye (Matlalcueye) tapınağında, Aztekler, bu taştan yapılmış sunular yapıyorlardı. Önemli kişileri gömdüklerinde ise, ağızlarına turkuaz parçaları yerleştiriyorlardı.

Aztek ve diğer Orta Amerika kültürleri, turkuaz, lal taşı ve sert kabuktan mozaikler yaratmışlardır. Ayrıca, ahşaptan ve turkuazdan maskeler de yapmışlardır. Bu sanat, daha 1892’de Guatemala’da halen uygulanıyordu.

Resim.5: Turkuaz ve bakır taşlı mozaik, bu Aztek ahşap hayvan baş pandantifini kaplamaktadır. Ayrıca, pirit ve sert kabuk gözleri ve lal taşı, beril, zümrüt, spinel ve zirkonla kaplı ağzı ve köpekbalığı dişleri onun belirleyici özelliğidir. “Turkuaz yaratık”, British Museum, Londra, Birleşik Krallık.

Turkuaz Simgeciliği ve Güneybatı ABD Kızılderilileri

1539’da, Fransisken freri Marcos de Niza, New Mexico eyaletinde yolculuk yapmıştır. O, şunu belirtiyordu:

İnsanlar, zümrüt ve diğer mücevherlere sahip olmalarına rağmen, evlerinin sundurmalarının duvarlarını, kıyafetlerini ve kaplarını süsledikleri ve tüm ülkede para yerine kullandıkları turkuazlar kadar hiçbirine değer vermezler.

Apaçiler, duklij dedikleri turkuaza tılsımla ilgili özelikleri nedeniyle çok değer veriyorlardı. Bu maddeden, muskalar, boncuklar, pandantif ve put oyuyorlardı. Eğer Apaçi şamanları, bu taşa sahip değillerse, kabilelerinden tam bir kabul göremiyorlardı. Halkın tuttuğu bir inanç, turkuazlarla gökkuşaklarını bağlıyordu. Ona göre, eğer bir fırtınadan sonra, gökkuşağının ucuna gidebilir ve nemli toprağı arayabilirseniz turkuazı bulabilirdiniz.

Navaholar, öğütülmüş turkuazdan ve mercandan, yağmur çağıracak kutsal kum mandalarının yapımında yararlanıyorlardı.

Bir Zuni efsanesi, Turkuaz Adam ile Tuz Kadın‘ın hikayesini anlatmaktadır. Onlar, yeteri kadar değerleri olmadıklarına inanıyorlardı ve bu nedenle insanlardan uzaklaşmışlardı. Turkuaz adam, “Etinin, kadınlara, sadece, cinsel ilişki için verildiğini” söylemiştir (Onun para olarak kullanılmayı önemsemediğini sanıyorum). Zuniler, Tuz Kadın’ın saklandığı kutsal gölden tuz elde etmek için her yıl hac yolculuğu düzenliyorlardı.

New Mexico eyaletindeki Pueblo de Los Muertos (Ölüler Şehri) tarihsel harabesinde, katranla kaplı ve turkuaz ve lal taşı sokulmuş bir deniz kabuğu bulunmuştur. O, Zunilerin kutsal belirtkesi olan bir kara kurbağası biçimindeydi.

Umut Taşı olarak Turkuaz

İster süsleyici ve koruyucu bir muska ister at koruyucu ya da yağmur getirici olarak kullanılsın, her yerdeki insanlar tarafından turkuaza değer verilmiştir. Güneşli gökyüzünün neşesine sahip mavi taş, daima en başta gelen umut simgesi olmuştur.

Kaynak: https://www.gemsociety.org/article/history-legend-turquoise-gems-yore/ (International Gem Society)

Not: Bu makale, International Gem Society’nin izni ile yayınlanmıştır.

Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu

HER HAKKI MAHFUZDUR.

Evernote her şeyi hatırlamanıza ve çaba sarf etmeden düzenli olmanıza yardımcı olur. Evernote’u İndirin.
Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s